Ton Crijnen. Kardinaal Ad Simonis, kerkleider in de branding.

De auteurs

Ton Crijnen is historicus en publicist. Hij was lange tijd redacteur van de afdeling Religie en Filosofie bij dit dagblad, en werkte daarvoor als adjunct hoofdredacteur bij weekblad De Tijd. De afgelopen jaren heeft hij meerdere biografieën geschreven, onder meer over Titus Brandsma, de verzetspriester die zalig is verklaard.

De thematiek

Dit boek gaat over kardinaal Ad Simonis. Het beschrijft zijn herkomst, zijn jeugd, zijn keuze voor het priesterschap, de weg naar het aartsbisdom en tot slot zijn huidige leven in Nieuwkuijk. Zoals het een goede biografie betaamt, komen daarbij alle details aan bod die het karakter van Simonis uitdiepen.

Ondertussen trekt er meer dan een halve eeuw kerkgeschiedenis langs. We zien de wat eigengereide student op het seminarie in de nadagen van het rijke Roomse leven, waarna die als kapelaan in zijn eerste parochies pastorale ervaring opdoet. We lezen hoe hij als promovendus in Rome van de zijlijn het Tweede Vaticaans Conilie gadeslaat. Hoe hij, eenmaal terug in Nederland, als bisschop hard geconfronteerd wordt met een volkomen gepolariseerde en rap leeglopende kerk. Hoe hij de spil wordt in een poging van Rome om de modernistische tendenzen in de kerk te keren. En tot slot hoe hij als bestuurder faalt wanneer de eerste schandalen rondom het seksueel misbruik naar voren komen.

Ton Crijnen schetst deze kardinaal temidden van woelige tijden door veel achtergrondinformatie te geven, maar ook tientallen mensen aan het woord te laten: andere kardinalen, Vaticaankenners, bisschoppen, maar ook jeugdvrienden, medestudenten, zijn zussen en hemzelf. Een prachtig portret van een boeiende man, maar vooral een ontzettend goed gedocumenteerd verhaal over de roerige tijden van de Nederlandse kerkprovincie.

Interessante stelling

Volgens de biograaf was de kerk er veel erger aan toe was geweest wanneer niet Simonis, maar één van de andere conservatieve bisschoppen uit die tijd aartsbisschop zou zijn geworden. Want Simonis was dan misschien oerconservatief, maar hij stelde zich niet als een harteloze hardliner op. Toegegeven, hij was een slecht bestuurder en dacht veel te pessimistisch over de moderne wereld, maar Simonis was ook vriendelijk, pastoraal ingesteld en bescheiden. Kardinaal Simonis zelf zegt eigenlijk hetzelfde over zijn eigen bijdrage aan de kerkgeschiedenis: “Ook de Heer moest roeien met de riemen die Hij had”

Mooiste zin

“Of ik wel eens nadenk over hoe de geschiedenis over me zal oordelen? Heel weinig. Ik heb nooit iets gedaan of nagelaten met de gedachte: hoe zullen latere generaties hierover oordelen? Ik ben daar heel nuchter in: je bent zo vergeten. Simonis? Wie was dat ook weer?”

Reden om dit boek niet te lezen

Als je gelooft in samenzweringen in het Vaticaan (of doofpotten op de Maliebaan) is dit boek een flinke tegenvaller. Simonis wordt hier niet als machtswellusteling, zetbaas van Rome of beschermer van de kerkelijke elite geschetst, maar als een man die de kerk in roerige tijden probeerde te besturen op de wijze van een dorpspastoor uit de jaren vijftig. Dat hij op die manier de plank vaak missloeg, geeft hij in het boek meermalen toe.

Reden om dit boek wel te lezen

Ton Crijnen heeft een immense hoeveelheid bronnen geraadpleegd, en laat een hele reeks hoofdrolspelers aan het woord. Dat levert een rijk beeld op van deze omstreden bisschop. Van veel groter belang is de diepte die hij daardoor weet te geven aan de recente kerkgeschiedenis. Gebeurtenissen die nog lang zullen doorwerken in de geschiedenis van de katholieke kerk worden hier beschreven op macro- en microschaal. Als je de huidige staat van de katholieke kerk in Nederland wilt begrijpen, kun je eigenlijk niet om dit prachtig geschreven boek heen.

Ton Crijnen. Kardinaal Ad Simonis, kerkleider in de branding. Een biografie. Valkhof Pers. 592 blz. € 39,50

Dit bericht verscheen op 25 februari 2015 in dagblad Trouw. © Sjoerd Mulder

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *