Krijn Pansters (red.). De volgeling die voorgaat.

De auteurs

Krijn Pansters, de redacteur van deze bundel, is als historicus en theoloog medewerker van het Franciscaans Studiecentrum. De meeste andere auteurs zijn gelieerd aan dit studiecentrum of aan de Tilburg School of Catholic Theology, waar het centrum bij is ondergebracht.

De thematiek

Dit boek is geschreven als feestbundel voor het afscheid van de Nederlandse ‘regiomanager’ van de franciscanen, oftewel de ‘minister provinciaal’ Jan van der Eijnden. Zoals dat bij een feestbundel gebruikelijk is, bevat het bijdragen van verschillende collega’s. Alle auteurs dragen vanuit hun eigen vakgebied iets aan dat een licht op de centrale thematiek kan laten schijnen.

Als rode draad voor de bijdragen aan deze bundel is gekozen voor ‘franciscaans leiderschap’.

Het opent met een analyse van de rondzendbrieven van vertrekkend provinciaal Van der Eijnden. Daarin wordt getoond hoe hij niet functioneerde als manager, maar probeerde om alle lokale gemeenschappen tot hun recht te laten komen door steeds het gesprek op te zoeken. Van daaruit wordt in andere bijdragen gezocht naar het eigene van Franciscaans leiderschap. Wat voor leider was Franciscus van Assisi en hoe heeft dat vorm gekregen in de orde? Waarin is dat anders dan een hedendaagse manager?

Ook religieus leiderschap in het algemeen is onderwerp van studie: hoe het kerkelijk wetboek omgaat met leiders van ordes en congregaties bijvoorbeeld. En er zijn bijdragen die eigenlijk niet met het onderwerp van doen hebben, maar waarbij de auteurs de gelegenheid hebben aangegrepen om andere thema’s nog eens aan te stippen: het seksuele misbruik in de rooms-katholieke kerk, het martelaarschap van de heilige Vincentius van Zaragozo.

Interessante stelling

Een Franciscaanse ‘overste’, iemand die een deel van de franciscaanse orde aanstuurt, wordt niet geacht zijn ondergeschikte broeders de door hem gewenste richting op te sturen. Franciscus, de stichter, hamerde er al op: een overste is een dienaar, en moet de specifieke diepste behoeften van iedere medebroeder faciliteren.

Vanuit de managementwereld is er tegenwoordig veel belangstelling voor ‘dienend’ of ‘gedeeld’ leiderschap, en voor ‘authenticiteit’, ‘bezieling’ of ‘spiritualiteit’ in het zakenleven. Zou Franciscus hier niet een rolmodel voor kunnen vervullen?

Mooiste zin

“Zo bezien is een leider onmisbaar en tegelijkertijd onbelangrijk. Wat altijd belangrijk is, is vrede en alle goeds, en onmisbaar zijn mensen die zich daarvan ten dienste willen stellen.” (uit de bijdrage van Herwi Rikhof)

Reden om dit boek niet te lezen

Vanwege de al eerder genoemde diversiteit aan bijdragen verdwijnt het eerste thema, dat van franciscaans leiderschap, ergens halverwege het boek uit het oog. De andere bijdragen zijn interessant maar maken de verwachting van de titel niet waar.

Reden om dit boek wel te lezen

Het is duidelijk dat een religieuze gemeenschap als de franciscanen niet zomaar te vergelijken is met de bedrijfsvoering van een moderne onderneming. Dat een overste dus over andere capaciteiten moet beschikken dan een manager is niet verrassend. Toch is het interessant om zo af en toe bij elkaar in de keuken te kijken. Want waarom bepalen managers eigenlijk het doel van de onderneming, in plaats van dat ze hun ondergeschikten faciliteren in het bepalen ervan?

Door een aantal vlot geschreven bijdragen is dit een toegankelijke inleiding in het eigene van franciscaans leiderschap. De overige bijdragen moeten dan maar gezien worden als leuke bonus.

Dit bericht verscheen op 4 februari 2015 in dagblad Trouw. © Sjoerd Mulder

Krijn Pansters (red.). De volgeling die voorgaat. Leiderschap in het licht van Franciscus van Assisi. Theologische verkenningen bij het afscheid van Jan van den Eijnden ofm. Valkhof Pers. 234 blz. € 18,50

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *