Tomáš Halík. Geduld met God.

De auteur

Tomáš Halík is Rooms-katholiek priester en hoogleraar filosofie aan de ‘Karelsuniversiteit’ in Praag. Hij was jarenlang adviseur van wijlen president Václav Havel en een bekend Tjechisch intellectueel. Dit boek is speciaal voor internationaal publiek geschreven als een eerste kennismaking met zijn -nauwelijks vertaalde- werk over geloof en zingeving.

De thematiek

Aan de hand van het evangelieverhaal van Zacheüs, de tollenaar die Jezus vanuit een boom nieuwsgierig bespiedde, schetst Halík hoe seculiere moderne mensen de kerk veel te bieden hebben. Net als Zacheüs staan westerse onkerkelijken vaak aan de randen van de kerk: ze zijn niet vijandig of onverschillig tegenover het geloof, maar ze hebben hun eigen redenen om zich niet in de enthousiaste gelovige massa te storten. Vanwege scepsis, vanwege de weigering om voor een goedkope waarheid te zwichten of bijvoorbeeld vanwege de misstanden in de kerk.

De kerk hoopt soms dat zulke Zacheüssen zich zullen bekeren om brave kerkgangers te worden, maar met die gedachte missen ze, zegt Halík, een kans om juist van die mensen en hun unieke ideeën te leren. Vaak klampt de kerk zich teveel vast aan haar dogmatische zekerheden, en de openheid en ongebondenheid van ongelovige godzoekers kan dan een broodnodige correctie zijn.

Deze vraag naar de waarde van ongeloof vormt de rode draad van het boek. Maar tussendoor geeft Halík ook bespiegelingen over uiteenlopende thema’s als het communisme, het opkomend nationalisme in Europa, de radicale islam, of de moderne media als nieuwe religie. Hiermee laat Halík zien hoe een open houding naar andersdenkenden niet alleen een nuttige oefening voor christenen is, maar hoe deze houding ook daadwerkelijk kan leiden tot een politiek gericht op tolerantie, wederzijds begrip en vrede.

Interessante stelling

Jezus zei in de zaligsprekingen ‘zalig de armen’, en de bevrijdingstheologen begrepen daaruit dat de kerk de armen nodig heeft. Alleen van de armen, zo zeiden ze, kunnen wij een ‘geest van armoede’ leren, die zo broodnodig is om het evangelie te begrijpen. Halík zegt, in het hoofdstuk met de titel ‘Zalig zij die op afstand staan’, dat we op eenzelfde wijze mensen nodig hebben die arm zijn in het ‘antwoorden’. Alleen bij de twijfelaars en godzoekers kunnen wij leren om niet tevreden en opgesloten in ons eigen gelijk te blijven.

Mooiste zin

Over de vraag of Nietzsche niet net zo enthousiast als oprechte godzoeker in de hemel zou zijn binnengehaald, als de heilig verklaarde Thérèse van Lisieux:

“In het geval van Thérèse verzekert de kerk ons -door haar blijvende verering en de canonisatie-  dat de weg van Thérèse werkelijk in Gods armen eindigde; over de andere kan de kerk ons niets vertellen. Maar ook God heeft zijn geliefden, wier namen hij zorgvuldig bewaart ‘in pectore’, in de intimiteit van zijn hart, en hij verraadt die zelfs niet aan de Vaticaanse congregatie voor heiligverklaringen”

Reden om dit boek niet te lezen

Halík houdt van een open gesprek. Dat hij daarmee geloofswaarheden principieel op losse schroeven zet, zal niet iedereen kunnen waarderen. Anderen zullen het wellicht jammer vinden dat Halík uiteindelijk een vrome katholiek blijft.

Reden om dit boek wel te lezen

In een tijd waarin er vanuit de kerk weinig geduld is met randkerkelijken – ze zijn niet betrokken genoeg -, en we ondertussen overspoeld worden door allerhande missionaire initiatieven, biedt dit boek een verfrissend ander perspectief: misschien moet de kerk de betekenis van het evangelie niet uitventen naar de wereld, maar de betekenis van het evangelie ontdekken ín de wereld.

Deze auteur is door sommigen vergeleken met Thomas Merton of Henri Nouwen. Voor die conclusie gerechtvaardigd is, moeten er misschien eerst nog wat meer werken van Halík vertaald worden – en het is te hopen dat dat ook gaat gebeuren. Maar dit is zeker een prachtig intellectueel en spiritueel boek, en een must-read voor iedereen die nadenkt over de verhouding tussen de kerk en de seculiere cultuur.

Tomáš Halík. Geduld met God. Twijfel als brug tussen geloven en niet-geloven. Boekencentrum/Pelckmans. 192 blz. € 19,50

Dit bericht verscheen op 3 december 2014 in dagblad Trouw. © Sjoerd Mulder

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *