Lammert Kamphuis: Vrijgemaakt?

De redacteur

Lammert Kamphuis studeerde theologie en filosofie, is docent levensbeschouwing en geeft cursussen aan de ‘School of Life’ over ‘de grote vragen van het leven’. Net als de meeste andere schrijvers die een bijdrage leverden voor deze bundel, groeide hij op in de vrijgemaakt-gereformeerde zuil en probeert hij daar nu op terug te blikken.

De thematiek

Dit boek bevat vijftien persoonlijke bijdragen van dertigers die opgegroeid zijn in de vrijgemaakt-gereformeerde kerk. Sommigen hebben de kerk vaarwel gezegd, anderen hebben een nieuw kerkelijk thuis gevonden, een enkeling is vrijgemaakt gebleven. Wat hen bindt is hun jeugd: op zondag twee keer kerkgang, een rationalistische godsdienstbeleving, opgroeien met de overtuiging dat de vrijgemaakte kerk de enige ware kerk was, en vooral de volstrekte vanzelfsprekendheid van dit alles.

Vijftien dertigers met een behoorlijk identieke jeugd leveren toch vijftien volledig verschillende verhalen op. Verwijtende verhalen, zoals over de nog steeds volgehouden achterstelling van de vrouw in dit kerkgenootschap. Dankbare verhalen, over het onuitroeibare geloofsvertrouwen dat met de paplepel ingegoten werd. Nostalgische verhalen, waarbij jeugdsentiment de pijnlijk gevoelde afstand tussen vroeger en nu nauwelijks kan verhullen.

Deze vijftien bijdragen laten zien hoe de volstrekte vanzelfsprekendheid van het geloof van vroeger verdwenen is. Voor blijvers én vertrekkers is daarvoor in de plaats een zoektocht gekomen naar een nieuwe verhouding tussen henzelf, hun jeugd, de kerk en vooral God.

Belangrijkste stelling

De gereformeerde kerk (vrijgemaakt) gold lang als een fier overeind staande kerkelijke zuil temidden van een allang ontzuilde, geseculariseerde maatschappij. Dat stelt Lammert Kamphuis, de redacteur van dit boek. Toch hebben zich in de laatste twintig jaren grote veranderingen voorgedaan, waardoor nu eigenlijk niet meer over een zuil kan worden gesproken. Er is dus een generatie opgegroeid die geboren werd in een gesloten zuil, en nog geen dertig jaar later in een volstrekt geseculariseerde omgeving leeft. Zij zijn in sneltreinvaart geseculariseerd, wat zoveel wil zeggen dat ze van een samenhangende christelijke mini-maatschappij zijn gekomen naar een situatie waarin het geloof één van de vele mogelijke keuzes is geworden.

Mooiste zin

“Als God uit mijn broekzak valt, klimt Hij zwijgzaam op mijn rug. Ik draag Hem, zoals Sisyphus tot in eeuwigheid zijn zware rotsblok de berghelling opduwt. We draaien om elkaar heen, zonder te weten wie er leidt, volgt of lijdt.” (Uit de bijdrage van Suzan Bloemendaal)

Reden om dit boek niet te lezen

Een paar verhalen in deze bundel drijft op platte verontwaardiging over gereformeerde bekrompenheid. Scenes die doen denken aan belegen Nederlands vermaak zoals ‘Een vlucht regenwulpen’ waarin ouderlingen het huis van Maarten uit worden geschopt. In dit boek misstaan deze verhalen. Niet alleen schetsen ze een karikaturaal beeld van de gereformeerde zuil als geheel, ook gaan ze voorbij aan het veel interessantere perspectief van het innerlijke conflict van iemand die langzaam verandert in zijn denken.

Reden om dit boek wel te lezen

Boeiender zijn een heel aantal werkelijk goed geschreven verhalen die niet het bekende pad volgen. Dat van Suzan Bloemendaal bijvoorbeeld, die aan de hand van pijnlijke momenten uit haar leven beschrijft hoe ze de ene keer zou willen geloven, maar het niet meer kan. Terwijl ze op andere momenten liever God los zou willen laten, maar ook daarin niet slaagt.

Of van Wolter Huttinga, u kent hem als mederecensent van deze rubriek, die scherp blootlegt wat er allemaal schort  aan zijn ‘malle moederkerkje’. Maar zich desondanks thuis voelt in die kerk, waar hij de ruimte vindt om zijn eigen weg te gaan.

Dat van Arjen van Veelen, die het godsgeloof allang heeft ingeruild voor de ‘glorieus aanmodderende mens’, maar volschiet als hij zijn moeder hoort bidden voor de soep.

Zo zijn er nog meer verhalen die bol staan van alle dubbelheid die nu eenmaal gepaard gaat met de hedendaagse zoektocht van mensen naar zichzelf en God. Eerlijk, openhartig, en of je nu een vrijgemaakte jeugd hebt gehad of niet, ook heel herkenbaar.

Lammert Kamphuis. Vrijgemaakt? Dertigers over het leven in een gereformeerde zuil. Kok, Kampen. 160 blz. €15,00.

Dit bericht verscheen op 17 september 2014 in dagblad Trouw. © Sjoerd Mulder

Categorized: Recensies

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *