Hans Wilbrink: Ootmoed

De schrijver

Hans Wilbrink is neerlandicus en sociaal wetenschapper. Een aantal jaren terug promoveerde hij op een vergelijking tussen de mystieke vrouwen Hildegard van Bingen en Hadewijch van Brabant.

De thematiek

Dit boek beschrijft het leven van Hildegard van Bingen, de bekende middeleeuwse abdis, componiste en mystica. Het volgt haar van de wieg tot haar graf, en beschrijft hoe ze zich ontwikkelde tot een invloedrijke vrouw die tot ver over haar landsgrenzen bekendheid genoot. Wilbrink wisselt dit verhaal af met lange fragmenten uit haar werk, duidt deze en plaatst ze in de context van de wereld van de twaalfde eeuw.

De centrale boodschap van Hildegard gaat over de relatie tussen God en de mensen: de mens behoort zich in ootmoed tot God als de bron van het leven te richten. Of het nu over natuurgeneeskunde gaat, over haar visioenen of over een conflict waarbij ze moet bemiddelen, steeds roept ze de mensen op om zich ootmoedig tot de bron van het leven te richten.  Dat ze daarbij de geestelijke stand soms voor het hoofd stoot, neemt ze op de koop toe.

Wilbrink laat aan de hand van briefwisselingen mooi zien hoe deze ootmoed bij Hildegard niet zorgt voor slaafse onderdanigheid, maar juist voor een zeer groot zelfbewustzijn. Juist vanwege haar overgave aan God weigert ze zich neer te leggen bij corruptie van priesters of kwalijke besluiten van de bisschop.

Interessante stelling

Wilbrink laat overtuigend zien hoe aan Hildegards hele levensloop strategische keuzes ten grondslag liggen. Of ze nu een plek kiest voor haar te stichten abdij, tegen haar kloosterregel in rondreist als prediker, of brieven richt aan hooggeplaatsten, in alles wat ze doet kiest ze voor die opties die haar het meeste publicitair voordeel verschaffen.

Hildegard komt zo nog sterker naar voren als een intelligente, ambitieuze en zeer gedreven vrouw; zelfs voor onze moderne ogen eigenlijk heel geëmancipeerd. Vanuit dat perspectief krijgt haar oproep tot ootmoed opeens een heel andere, krachtiger lading.

Opvallende zin

“Hildegard kon moeilijk omgaan met lieden die zich autoritair ten opzichte van haar gedroegen als dezen tegelijkertijd blijk gaven te beschikken over een gering wijsheidsgehalte en een twijfelachtige oprechtheid. Zij weigerde zich neer te leggen bij de besluiten van die, in haar ogen, domme machthebbers. Macht diende immers altijd gebaseerd te zijn op zuiverheid en wijsheid. ”

Reden om dit boek wel te lezen

Als je geraakt bent door Hildegard, en je wilt je verdiepen in haar leven, dan biedt dit boek een zorgvuldige beschrijving van haar leven. Door de lange tekstfragmenten krijg je een goede indruk van haar schrijfstijl en haar pittig karakter, en de soms ondoorgrondelijke fragmenten worden door Wilbrink steeds uitgelegd en van een context voorzien.

Reden om dit boek niet te lezen

Allereerst is daar de wollige schrijfstijl: “Daarom heeft Hildegard via de meer duurzame epistolaire activiteiten achteraf, gevraagd en ongevraagd, schriftelijk gefixeerd wat haar aan het hart ging waardoor zij haar invloed een meer permanent karakter gaf.” Een wel heel ingewikkelde manier om te zeggen: wie schrijft, die blijft.

De auteur wil de lezer graag deelgenoot maken van zijn kennis, maar verzuimt steeds uit te leggen wat de lezer daaraan heeft. Dat gaat mis als op het oog willekeurige termen tussen haakjes van hun latijnse vertaling worden voorzien. Het gaat ook mis als in bijzinnen of tussengevoegde paragrafen weetjes worden binnengesmokkeld die niet ter zake doen. Maar vooral gaat het mis omdat Wilbrink de lezer nauwelijks laat zien wat de betekenis is van Hildegard voor ons vandaag. Terwijl hij in zijn inleiding en conclusie wel aanstipt dat hij er zelf door is geïnspireerd. Hierdoor blijft het een boek voor reeds ingewijden, en dat is een gemiste kans.

Hans Wilbrink. Ootmoed. Leven en werk van Hildegard van Bingen. Berne Media, Heeswijk. 240 blz. 29,95.

Dit bericht verscheen op 23 april 2014 in dagblad Trouw. © Sjoerd Mulder

Categorized: Recensies

2 comments on “Hans Wilbrink: Ootmoed

  1. Dank voor uw recensie in het dagblad Trouw. U haalt een zin aan waarmee u aangeeft dat mijn taalgebruik wollig is. U vat de betekenis van die zin samen met de slogan: Wie schrijft, die blijft. Maar dat betekent die zin helemaal niet… Het gaat Hildegard niet om haar persoon, maar om haar boodschap. In de krant stond overigens boven de recensie een andere titel dan hier op uw website: “Wollige biografie van Hildegard van Bingen, alleen geschikt voor kenners”. Daarmee legt u wel heel sterk de nadruk op het taalgebruik. Dat is volgens veel lezers niet terecht. U signaleert helaas niet dat het boek prachtig is uitgegeven door Berne Media: originele opmaak en schitterende weergave van tien veelkleurige miniaturen.
    Die titel in Trouw doet m.i. geen recht aan mijn boek, maar richt uiteraard wel publicitaire schade aan en dat is jammer voor de auteur en het boek, maar vooral voor Hildegard. De tweede druk is desondanks in voorbereiding. (HW)

    • Hartelijk dank dat u de moeite neemt te reageren.
      U heeft helemaal gelijk dat de kop in de Trouw geen nuance liet. Helaas heb ik daar werkelijk geen enkele invloed op. En inderdaad: de miniaturen zijn prachtig afgedrukt.
      Complimenten met de komst van de tweede druk!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *