Rowan Williams: Geloof in de publieke ruimte

De schrijver

Rowan Williams was de primaat van de Anglicaanse Kerk en aartsbisschop van Canterbury, totdat hij in 2012 aftrad. Daarnaast is hij theoloog, dichter en lid van het Britse Hogerhuis.

De thematiek

In onze westerse wereld wordt vaak geroepen dat geloof ‘achter de voordeur’ thuishoort: geloof is een privékwestie, prima voor jezelf maar val de rest van de maatschappij er niet mee lastig. In dit boek probeert Rowan Williams te laten zien dat die eis de maatschappij en de gelovige tekort doet. Kort samengevat: een pluralistische maatschappij als de onze kan alleen maar stabiel en pluralistisch blijven als de volledige identiteit van mensen serieus wordt genomen. Juist als mensen hun religieuze standpunten mogen inbrengen, voelen ze zich erkend als volwaardig deelnemer aan die samenleving. Men moet dus vanuit de eigen religieuze overtuiging voluit mee kunnen debatteren over de inrichting van de maatschappij.

In dit boek is een aantal lezingen van Williams gebundeld, waarin hij steeds een ander onderwerp vanuit dit standpunt beziet. Soms zijn dat onderwerpen die typisch bij een theoloog en aartsbisschop passen, bijvoorbeeld wanneer hij ingaat op de rol van religies in sociale conflicten. Maar Williams is niet bang om ook zijn doordachte mening te geven over bijvoorbeeld de ouderenzorg, de inrichting van grote winkelcentra, of de rol van slachtoffers in het strafrecht. Zo geeft hij niet alleen een theologische visie op de rol van religie in een plurale samenleving, maar geeft hij ook het goede voorbeeld door vanuit zijn geloof de discussie over al deze zaken te voeren.

Belangrijke stelling

Over de inrichting van de samenleving moet je blijven onderhandelen, zegt Rowan Williams. Niet één religie of uitgangspunt mag worden voorgetrokken, en allemaal moeten ze vanuit hun eigen kader kritiek kunnen blijven geven. Dit betekent enerzijds: gelovigen moeten zich coöperatief en bescheiden opstellen in het publieke debat. Ze mogen hun idealen niet opdringen aan anderen en ook niet eisen dat ze niet beledigd worden. Anderzijds betekent het: de samenleving mag geen absolute loyaliteit eisen aan de overtuiging van de meerderheid. Alle groepen, groot en klein, moeten bereid zijn om te luisteren naar wat de ander in te brengen heeft, om te voorkomen dat de heersende overtuiging te vanzelfsprekend als de juiste wordt gezien.

En ja, dat geldt dus ook voor seculiere rationalisten: ook zij moeten bereid zijn te luisteren naar mensen die níet enkel vanuit materialistische visies kijken naar de inrichting van de samenleving.

Opvallende zin

“We hebben geleerd hoe gevaarlijk het is om te denken dat de door God geopenbaarde orde simpelweg gebruikt kan worden om wetten van te maken in een complexe samenleving, waarin uiteenlopende overtuigingen en praktijken worden aangetroffen. Waarschijnlijk begrijpen we nu beter wat de noodzaak is tot onderhandelen en de onvermijdelijkheid van spanning en diversiteit wanneer gemeenschappen met een religieuze overtuiging in dit alles hun rol spelen.”

Reden om dit boek niet te lezen

Als je gelooft dat de openbare orde een op een aangepast moet worden aan de goddelijke orde zoals die in de bijbel (of de sharia of waar dan ook) zou zijn vastgelegd, kun je dit boek wel links laten liggen. Maar ook als je gelooft dat religieuze overtuigingen de rationele discussie maar onnodig vertroebelen, en dat de openbare orde aangepast moet worden aan de meest rationele orde, is dit geen boek voor jou. Tenminste, als je bij je -religieuze of seculiere- fundamentalistische standpunt wilt blijven.

Reden om dit boek wel te lezen

Rowan Williams wordt gezien als één van de belangrijkste theologen van dit moment, en dit boek laat zien waarom. Williams toont op erudiete wijze dat gelovigen hun eigen idealen trouw kunnen blijven en juist van daaruit vruchtbaar kunnen bijdragen aan onze maatschappij. Zo schetst hij een begaanbare weg voor een pluralistische samenleving. Daarmee is dit boek een voorbeeld voor een publieke functie van de theologie en een must-read voor theologen. Maar ook politici, landelijk of in de gemeenteraad, die niet weten wat nu de relatie moet zijn tussen hun eigen religieuze traditie en de politiek, doen er goed aan dit boek te lezen.

Rowan Williams. Geloof in de publieke ruimte. Skandalon, Vught. 416 blz. €33,50.

Dit bericht verscheen op 2 april 2014 in dagblad Trouw. © Sjoerd Mulder

Categorized: Recensies

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *