Kick Bras: Een met de Ene

De schrijver

Kick Bras is predikant in de protestantse gemeente te Gorinchem, en heeft veel gepubliceerd over spiritualiteit en mystiek. Hij is voorzitter van Vacare, platform voor meditatief leven in en vanuit de Protestantse Kerk in Nederland.

De thematiek

Wie denkt aan het protestantisme in de twintigste eeuw, zal meestal al snel denken aan het sociale activisme of het barthianisme uit die tijd. Invloedrijke bewegingen die over het algemeen wars waren van mystiek: dat was maar ‘navelstaarderij’. Toch heeft de protestantse mystiek in deze tijd volgens Kick Bras niet stilgestaan. Dit boek laat zien hoe Nederlandse protestantse denkers en dichters mystici waren, of zich door mystieke tradities lieten inspireren.

Zo was de sympathie van Abraham Kuyper voor de ‘kleine luyden’ begonnen met een bevindelijke geloofsbeleving die hij leerde van de boeren in zijn gemeente te Zaltbommel. Bavinck schreef veel over mystiek vanwege zijn ontmoetingen met de oosterse godsdiensten toen hij predikant was in Indonesië. Miskotte en Van Ruler lieten zich inspireren door de Nadere Reformatie en de laatmiddeleeuwse Moderne Devotie. En dan zijn er nog de dichters, zoals Henriëtte Roland Holst, Willem de Mérode en Maria de Groot, die hun mystieke ervaringen in hun poëzie beschreven.

Bras beschrijft deze en andere auteurs één voor één, somt hun werken over mystiek en hun mystieke werken op, en vat deze kort samen. Zo geeft dit boek een heel representatief beeld van de protestantse mystiek in de twintigste eeuw.

Belangrijke stelling

In protestantse kringen is mystiek op het eerste gezicht verdacht, omdat het associaties oproept van ‘werkgerechtigheid’. De mysticus is dan iemand die grote moeite doet om bij God te komen, of zelfs – onmogelijk en onwenselijk in christelijke ogen – probeert één te worden met God.

Kick Bras stelt dat dit beeld onjuist is. In het protestantisme is meer mystiek te vinden dan je wellicht denkt. Niet zomaar, als een niet uit te roeien aspect van menselijke reliogiositeit. Nee, het protestantisme is geworteld in een mystiek van het individu, dat onverwacht ontdekt dat God zich tot hem of haar heeft toegewend en daar verlangend op reageert.

Mooiste zin

“Uiteindelijk gaat het om het offer van jezelf, de overgave van jezelf aan een liefde die zoveel groter is dan ons hart. Een overgave die ook wordt tot dienst aan Gods komende rijk van vrede en gerechtigheid. In het hart van het protestantisme klopt deze mystiek.”

Reden om dit boek niet te lezen

Ondanks de mystieke titel is dit een behoorlijk prozaïsch boek. Ieder hoofdstuk behandelt een andere auteur. Deze wordt eerst bondig ingeleid, en dan volgen zakelijke samenvattingen van de belangrijkste bijdragen aan de mystiek. Het is slechts dankzij de vele citaten dat niet ieder geestelijk licht gedoofd is bij het einde van dit boek. Kan er niet een tekstbundel met primaire teksten komen, als aanvulling op dit boek?

Reden om dit boek wel te lezen

Kick Bras slaagt erin aandacht voor een onderbelichte kant van het protestantisme te vragen. Tegelijkertijd biedt hij een breed en representatief beeld van de afgelopen eeuw, waarmee dit een prettig naslagwerk of studieboek is. Maar vooral biedt het een kennismaking met auteurs waar je niet zo snel mystieke teksten zou verwachten. Een boek dat uitnodigt om snel verder te lezen in andere boeken. Of in die tekstbundel?

Kick Bras: Een met de Ene. Protestantse mystiek van Abraham Kuyper tot Maria de Groot. 350 blz. €32,50.

 Dit bericht verscheen op 4 december 2013 in dagblad Trouw. © Sjoerd Mulder

Categorized: Recensies

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *