Matthias Smalbrugge: Een godvergeten crisis

De schrijver

Matthias Smalbrugge is bijzonder hoogleraar Europese cultuur en christendom aan de vrije Universiteit in Amsterdam en predikant van de Protestantse Gemeente in Aerdenhout. Eerder schreef hij een boeiende studie over Augustinus, maar Trouw-lezers kennen hem natuurlijk vooral als speler in het theologisch elftal van deze krant.

De thematiek

Onze samenleving is in staat van crisis, stelt Matthias Smalbrugge. De financiële wereld is de afgelopen jaren een chaos geworden, maar ook in de politiek, in de moraal, en zelfs in ons innerlijk vinden we steeds meer angst en onzekerheid. Waar komt die brede crisisstemming vandaan en wat doen we ertegen?

Stimuleringsfondsen oprichten, of onderzoeken laten doen naar het politiek onbehagen, dat zijn doekjes voor het bloeden. Volgens de auteur moeten we op zoek naar de wortel van onze crisis, en die is te vinden in ons verre verleden. Dat verleden zijn we vergeten, hebben we massaal verdrongen, en daarom moeten we als samenleving in therapie.

Wat wij bijvoorbeeld massaal verdringen, zegt Smalbrugge, is hoe irrationeel wij eigenlijk zijn. Sinds de Verlichting dóen we alsof we o zo rationeel zijn, maar ondertussen zijn we vooral bezig om met behulp van de rede onze diepste angsten en irrationele wensen te sussen. We schrikken ons dan ook kapot als blijkt dat het ijzersterke rationele economische systeem ook zijn kwetsbaarheden heeft. Of nog iets anders: we vergeten dat wij extreem perfectionistisch zijn. We kunnen niet voldoen aan de hoge eisen van schoonheid, succes of macht en geven de moed op. We worden wanhopig en vinden het gek dat we massaal burn-out raken.

Volgens Smalbrugge zijn dit de bittere vruchten van het christendom. Het christendom heeft ons geleerd om te knielen voor een absolute waarheid, om ons te voegen naar de hoge eisen van een strenge God. Hierdoor kunnen we niet meer omgaan met onze onzekerheid en kwetsbaarheid, durven we niet meer onze eigen dromen te dromen. En ook al heeft de samenleving geen boodschap meer aan God, ze is nog steeds bezig met hetzelfde christelijke project: te vergeten dat we niet door onze rede, maar door onze eigen verbeelding werkelijk persoon worden.

Karakteristieke zin

“De kerkelijke gemeenschap hoeven we niet meer. De politieke is in het ongerede geraakt. Maar waar we een nieuwe gemeenschap wel op moeten baseren, weten we nog niet. Misschien op een rustig teruggrijpen op stemmen die in ons klinken en die we tot zwijgen hebben gebracht.”

Opvallende stelling

Smalbrugge wil de verbeelding aan de macht, het leven laten bruisen van gewaagde creativiteit en nieuwe ideeën. Maar bovenal wil hij aandacht voor de menselijke mogelijkheid om je eigen dromen te scheppen, verhalen te vertellen en te ontdekken hoe je zelf goed wil zijn, volmaakt persoon. Zonder dat je gaat knielen voor absolute waarheden, die je zekerheid en onkwetsbaarheid beloven maar uiteindelijk klein houden.

Reden om dit boek niet te lezen:

Deze auteur behoort tot een generatie theologen die regelmatig de eigen intellectuele moed afzet tegen de bekrompenheid van de vroegere christenheid. Als je zelf niet tot die generatie behoort, gaat dat snel vervelen. Verder kost het soms moeite om te midden van alle tentoongestelde eruditie de rode draad in het boek vast te houden.

Reden om dit boek wel te lezen:

Matthias Smalbrugge heeft de gave van het associatief denken. Dat maakt hem vaak onnavolgbaar, maar veel vaker boeiend. Diepzinnige inzichten buitelen over elkaar heen, over de gevaren van perfectionisme, over de macht van beelden of over onze voortdurende neiging om te doen alsof we iemand anders zijn. Dit tegendraadse boek biedt geen oplossing voor de economische crisis, maar de lezer zal er genoeg stof in vinden om kritisch na te denken over zichzelf en zijn houding tegenover zijn eigen crisismomenten.

Matthias Smalbrugge: Een godvergeten crisis. Een theologisch essay over het gat in ons cultureel geheugen. 9789021143316; 128 blz. €17,50

Dit bericht verscheen op 11 september 2013 in dagblad Trouw. © Sjoerd Mulder

Categorized: Recensies

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *