Hans van de Wal: Tot op het bot verdeeld

De schrijver

Dr. Hans van de Wal (1939) was tot 2002 predikant van de Protestantse Kerk in Nederland. Van 1968 tot 1977 werkte hij namens de Hervormde Zending als predikant op Zuidoost-Celebes en West-Java.

De thematiek

Dit boek vertelt de geschiedenis van de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd, die begon toen op 17 augustus 1945 door Soekarno de Republiek Indonesië werd uitgeroepen. Tot die tijd was Nederland altijd erg content met de aanpak van haar kolonie: zolang Nederland een stevige vinger in de pap mocht hebben, kon Indonesië wat binnenlands beleid betreft langzaamaan zelfstandig worden. De actie van Soekarno werd dan ook nauwelijks serieus genomen, in een tijd dat Nederland druk bezig was om na de ellende van de Tweede Wereldoorlog de draad ook in Indonesië weer op te pakken.

Dat najaar braken er echter in heel Indonesië gewelddadigheden uit, vooral gericht op aanhangers van het oude koloniale bewind. Hier ten lande wist men dan ook niet wat hen overkwam, en door middel van harde en soms wrede militaire acties probeerde Nederland het gezag weer te herstellen. Pas na een bloedige strijd en grote internationale druk droeg Nederland in 1949 de souvereiniteit over aan Indonesië.

De houding van de Nederlandse overheid ten opzichte van Indonesië werd vaak gesteund vanuit de kerken, en de christelijke partijen betoogden -vooral in de kolommen van Trouw- dat Nederland de Indonesische bevolking moest beschermen tegen de nationalistisch-islamitische terreur. Met harde hand moest de orde hersteld, zei men.

Maar er klonk ook een ander kerkelijk geluid, voornamelijk uit de Indonesische zendingswereld. Zij waren loyaal aan het Indonesische volk waar zij naartoe waren uitgezonden, hadden begrip voor het nationalistische streven, en beschuldigden de Nederlandse opiniemakers ervan dat er achter de wens tot gezagsherstel minder vrome motieven meespeelden: economische belangen, machtswellust of westers superioriteitsgevoel.

Dit standpunt bracht de zendingswerkers, naarmate het conflict voortwoedde, in steeds fellere confrontaties met het Indonesische (koloniale) kerkbestuur en de Nederlandse achterban.

Karakteristieke zin

“In de weken na de Politionele Actie groeiden beide kampen binnen de protestantse wereld met name in Jakarta verder uit elkaar. De zendingsmensen ergerden zich aan de overwinningsroes die zich van de Nederlandse gemeenschap meester maakte en constateerden dat het met de veronderstelde chaos in de Indonesische Republiek nogal meeviel. De sfeer binnen het samenwerkingsverband van Zendingsconsulaat en Kerkbestuur raakte verziekt door wantrouwen.”

Opvallende stelling

Hoewel de kleine groep zendingswerkers in Indonesië maar weinig invloed had op het standpunt van de grote protestantse kerken in Nederland, laat staan op de confessionele politiek, heeft deze er met haar stem wel voor gezorgd dat Nederlanders in Indonesië niet alle krediet verspeeld hebben, zo betoogt Van de Wal. Dankzij hun houding is er altijd een nauw contact gebleven tussen de Nederlandse en Indonesische kerken.

Reden om dit boek niet te lezen:

Dit is een gedetailleerd boek, waarbij de auteur geprobeerd heeft om zijn onderwerp zo grondig mogelijk uit te diepen. Maar misschien is het voor sommigen daardoor wel wat te specialistisch.

Reden om dit boek wel te lezen:

Over de Indonesische strijd om onafhankelijkheid is al veel geschreven, maar Hans van de Wal heeft bij de protestantse zendingswerkers een boeiend verhaal gevonden. Door hun dubbele loyaliteit – naar de Nederlandse achterban en naar het Indonesische volk – hebben zij een unieke positie gehad. De wijze waarop zij dat vorm gaven dwingt bewondering af, zeker gezien de gangbare houding van de Nederlandse kerken jegens Indonesië. Dit boek nuanceert het stereotiepe beeld van de dominee en de koopman die samen trouw het koloniale belang dienden. In elk geval bij de zendingswerkers in Indonesië is dat heel anders gelopen, en het is goed dat Hans van de Wal dat zo uitvoerig heeft gedocumenteerd.

Hans van de Wal: Tot op het bot verdeeld. Nederlandse protestanten, de zending en de Indonesische revolutie. Uitgeverij Boekencentrum, Zoetermeer. isbn 9789023926535; 488 blz. €29,90

Dit bericht verscheen op 5 juni 2013 in dagblad Trouw. © Sjoerd Mulder

Categorized: Recensies

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *