René Süss: Luther

De schrijver

René Süss werd vlak voor de oorlog geboren in Bussum, als zoon van een joods-Duitse vader en een luthers-Duitse moeder. Doordat de joodse kant van zijn familie in de oorlog volledig werd uitgeroeid, kreeg Süss een protestantse opvoeding. In zijn studie theologie en zijn latere predikantschap in Amsterdam herontdekte hij zijn joodse wortels, zodat hij tenslotte op zestigjarige leeftijd, in 1999, afscheid nam van de Hervormde Kerk. Zoals hij in een interview in deze krant eens zei “Mijn hersens zijn christelijk maar mijn ziel is joods”.

De thematiek

Süss schreef in 2006 ook al een boek over Maarten Luther, en dan met name over diens vurige jodenhaat. Dat boek schoot in het verkeerde keelgat bij veel protestanten, die niet met antisemitisme in verband gebracht wilden worden maar Luther graag als hun held zagen. In dit nieuwe boek zal Süss op minder tenen gaan staan, want nu toont hij een andere kant van de reformator: de zachtmoedige kant van Luther, zijn open geest waarmee hij andersdenkenden tegemoet trad en de wijze waarop hij gastvrijheid betoonde zelfs aan zijn felste opponenten. Daarbij doet Süss niets af van zijn eerdere kritiek, maar hij wil laten zien dat Luther net als ieder mens niet alleen schaduwzijden maar ook goede kanten bezat.

Het is geen systematische biografie, maar een verhaal over Luther met Süss als verteller. Die verteller komt soms ongemakkelijke zaken tegen bij deze hervormer, zoals de wijze waarop Luther het Duitse volk een uitverkoren status toedicht, of diens minachting voor rabbijnse exegese. Maar ook kan Süss vol bewondering zijn, bijvoorbeeld over de moed waarmee Luther tijdens de boerenopstand fel van leer trekt tegen zowel de wraakzuchtige boeren als de onrechtvaardige vorsten.

Karakteristieke zin

“Het hoge woord moet eruit: Luther laat mij niet meer los! Waarom niet? Omdat ik in hem op zijn Jiddisch gezegd ‘a Mentsj’ ontmoette, die leefde wat hij leerde, die niet alleen kon haten maar ook ten volle kon liefhebben”

Opvallende stelling

Luther is niet, zoals de meeste biografen aanhouden, gestorven in de nabijheid van vrienden, familie en twee artsen, beweert René Süss. Ook heeft Luther niet nog enkele mooie laatste woorden gesproken, waaruit dan zou blijken dat hij tot het laatst toe aan zijn nieuwe leer vasthield. Nee, hij is eenvoudigweg dood in zijn bed gevonden, om vijf uur in de ochtend. De hele legendevorming rondom Luthers dood is een gevolg van een grote poging om Luther als heilige voor te stellen.

Süss beroept zich op verdachte correcties in het verslag van de eerste lijkschouw, maar zijn argumentatie blijft speculatief. Is dat erg? Luther wordt in elk geval wel sympathieker wanneer hij als mens van vlees en bloed is gestorven, in plaats van als heilige.

Reden om dit boek niet te lezen:

De auteur is als verteller nadrukkelijk aanwezig. Luther wordt steeds opnieuw gewogen, gewaardeerd of bekritiseerd. Soms staat Süss daarmee de lezer in de weg, bijvoorbeeld als er het sterfbed van Hitler vergeleken wordt met dat van Luther, enkel omdat beiden uitspreken liever te sterven dan in handen van hun vijanden te vallen.

Reden om dit boek wel te lezen:

René Süss weet Maarten Luther tot leven te wekken, juist doordat hij een persoonlijke confrontatie met deze is aangegaan. Het lijkt wel te klikken tussen hen beide, twee mannen met een missie, beiden in confrontatie met de kerk om hen heen. Luther laat in zijn leven zien dat je het niet altijd met elkaar eens hoeft te zijn, om toch goed met elkaar om te gaan. Datzelfde laat Süss nog eens zien door dit sympathieke en vlot geschreven boek.

René Süss: Luther. Een sympathieke potentaat. Bibliotheca Theologica Formicae, Amsterdam. isbn 9789085912019; 408 blz. €22,95

Dit bericht verscheen op 13 februari 2013 in dagblad Trouw. © Sjoerd Mulder

Categorized: Recensies

2 comments on “René Süss: Luther

  1. Pingback: Luthers anti-semitisme | Niet naar Santiago en Weer Terug

  2. Pingback: Afstand van Luthers Jodenhaat – kort | Niet Naar Santiago en Weer Terug

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *