A. van de Beek: Lichaam en Geest van Christus.

De schrijver

Dr. A. van de Beek is emeritus hoogleraar theologie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam en bijzonder hoogleraar aan de Universiteit van Stellenbosch, Zuid-Afrika. Hij werkt aan een systematisch theologische reeks onder de noemer ‘Spreken over God’. Dit boek is het vierde deel, en hierin behandelt hij de pneumatologie (de ‘leer over de Geest’) en de ecclesiologie (de ‘leer over de kerk’).

De thematiek:

Veel hedendaagse theologen benadrukken dat God niet alleen in de kerk werkt, maar ook daarbuiten. De Geest van God, zo stellen ze dan, is zichtbaar in creativiteit, schoonheid, waarheid, of het algemene menselijke streven naar het goede.

Dat is Van de Beek, die zich uitgebreid liet inspireren door de vroege kerkvaders, veel te optimistisch: de wereld maakt slachtoffers, vaak in naam van diezelfde goedheid of waarheid. Nee, alleen in de kerk, in de verkondiging van het Woord en in de sacramenten vinden de slachtoffers van de wereld werkelijk genezing. Alleen daar is de Heilige Geest aanwezig. Kerk en Geest horen daarom onlosmakelijk bij elkaar.

Vanuit dit perspectief doordenkt hij opnieuw de ambten, de canon, de geloofsbelijdenis, de sacramenten. Maar boven al benadrukt hij het belang van kerkelijke eenheid.

Karakteristieke zin

“De kerk is een hopeloos geval. Beter: er is geen kerk meer, lijkt het. Er zijn alleen talloze kerkgenootschappen en allerlei groepen die zich met de naam ‘kerk’ sieren. De ecclesiologie is het verdrietigste thema van de christelijke theologie.”

Opvallendste stelling:

Van de Beek stelt dat het gebeuren rondom de Reformatie moet worden aangeduid als een schisma: de éne kerk werd in tweeën gedeeld. Daarmee neemt hij afstand van een opvatting die in de Reformatie soms klonk, dat de Rooms-katholieke kerk een valse kerk en daarmee géén kerk is. Zolang dit schisma er is, moeten beide partijen de pijn van de scheiding blijven voelen. Meer nog: volgens Van de Beek zijn de misstanden uit de zestiende eeuw in de Rooms-katholieke kerk opgelost. Het wordt volgens hem dan ook hoog tijd dat de protestanten zich weer melden bij de bisschop van Rome, om zo de eenheid te herstellen.

Reden om dit boek niet te lezen:

Van de Beek heeft een missie, en spaart daarbij de kool en de geit niet. Zo zullen niet veel theologen in deze tijd onbekommerd instemmen met Cyprianus die zegt ‘buiten de kerk is geen heil’. Van de Beek doet dat wel, en, en als je al lezend hoopt op een nuancering van die uitspraak, moet je veel geduld hebben. Het is een boek dat een ongemakkelijke en soms irriterende boodschap heeft.

Reden om dit boek wel te lezen:

Van de Beek is erg eigenzinnig. Nu eens lijkt hij een traditionele calvinist, als hij spreekt over de mens die niets goeds uit zichzelf kan doe; dan weer een roomse theoloog, wanneer hij bijvoorbeeld waarderend spreekt over het gebed tot Maria en de heiligen of het bisschopsambt; dan weer een liberale protestant, wanneer hij biblicisme veroordeelt en homoseksualiteit zonder voorbehoud toestaat.

In deze ogenschijnlijk vreemde mix van standpunten blijft een bevindelijke spiritualiteit de rode draad. De zondige mens kan slechts in de verkiezing door ‘de Here’ onverwacht vergeving en troost vinden. Dat die vergeving aangezegd dient te worden door een ambtsdrager, bijvoorbeeld in de absolutie na de biecht of in de -liefst dagelijks- gevierde eucharistie, is dan misschien in de context van de protestantse theologie revolutionair, maar in zijn eigen theologie secundair.

Dit boek biedt een systematische doordenking van het wezen van de kerk, met een verrassend oecumenische spits. Het laatste woord over dit nu al spraakmakende boek zal voorlopig nog niet gezegd zijn, dus alleen al daarom is dit ‘Lichaam en Geest van Christus’ van harte aanbevolen.

Dr. A. van de Beek: Lichaam en Geest van Christus. De theologie van de kerk en de Heilige Geest. Meinema, Zoetermeer. isbn 9789021143101; 556 blz. €34,50

Dit bericht verscheen op 11 juli 2012 in dagblad Trouw. © Sjoerd Mulder

Categorized: Recensies

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *