Wim Jurg: De vierde eeuw. 

De schrijver:

Wim Jurg (1953) was tot voor kort directeur van de Vereniging voor Schrijvers en Vertalers, maar richt zich nu volledig op zijn eigen schrijfwerk. Vanaf 1998 heeft hij drie historische romans gepubliceerd: ‘Het verlangen naar Constantinopel’, ‘De secretaris’ en ‘De belegering van Anna’. ‘De vierde eeuw’ is zijn eerste nonfictie-werk.

De thematiek:

Aan het begin van de vierde eeuw na Christus dreigt het Romeinse Rijk stuurloos te worden. Keizers wisselen elkaar met grote snelheid af – als een keizer niet binnen een paar jaar wordt vermoord, sterft hij meestal wel op één van zijn veldtochten tegen een opstandige provincie.

Tegelijkertijd trekken christenen steeds meer de aandacht van de overheid: ze weigeren zich te voegen in het religieus pluralisme van het Rijk en offeren niet aan de keizer. In eerste instantie staan ze daarmee symbool voor het verval van de maatschappelijke orde, en ze worden bij tijd en wijle dan ook hevig vervolgd. Toch neemt hun aantal gestaag toe, en na verloop van tijd keert het tij. Aan het einde van de vierde eeuw wordt het christendom definitief uitgeroepen tot officiële staatsgodsdienst van het gehele Romeinse Rijk.

Wim Jurg beschrijft in ‘De vierde eeuw’ de geschiedenis van deze politieke omwenteling, waarbij hij veel aandacht heeft voor de persoonlijke drijfveren van de politieke hoofdrolspelers.

Mooiste zin:

“Er zijn vaak genoeg legers met elkaar slaags geraakt zonder dat er ook maar iets door veranderde, behalve dan voor de gesneuvelde en verminkte soldaten en hun geliefden en families, of voor de omwonenden. Maar er waren van die dagen of uren waarin door militaire kracht of onkunde, moed of lafheid, geluk of pech, staten zijn gered, vernietigd of in een andere richting geduwd.”

Opvallendste stelling:

Geschiedenis wordt gemaakt door mensen. En omdat het handelen van mensen vaak gebaseerd is op een onvoorspelbare mengeling van pragmatisme en idealen, kunnen we regelmatig positief of juist negatief verrast worden door hun schijnbaar tegenstrijdige daden. Dat gold voor bijvoorbeeld Constantijn de Grote, die optrad als vroom beschermheer van het christendom maar er geen been in zag om zijn vrouw en zoon om te brengen. Dat gold ook voor de vele jonge christenen die op zondag naar de kerk gingen maar op de andere dagen bleven offeren aan de oude goden. En dat gold voor bisschop Ambrosius, een religieuze scherpslijper die bij moderne mensen niet gauw sympathie zal wekken. Maar toen de toenmalige keizer met buitenproportioneel geweld een opstand neersloeg met 7000 slachtoffers als gevolg, was alleen deze intolerante bisschop dapper genoeg om de keizer daar persoonlijk op aan te spreken. Met als gevolg dat de keizer, ook maar een mens vol tegenstrijdigheden, van schrik maandenlang boete ging doen in de kerk van Ambrosius.

 Reden om dit boek niet te lezen:

Als je een antwoord wilt op de vraag, wat het voor het christendom betekende om een staatsgodsdienst te worden, zul je teleurgesteld worden. De auteur houdt zich verre van iedere religieuze duiding van de geschiedenis en schrijft met evenveel sympathie over Diocletianus de christenvervolger als Theodosius de christenvorst.

Reden om dit boek wel te lezen:

Wim Jurg weet erg veel over de relatief onbekende vierde eeuw en kan er boeiend over vertellen. Maar vooral heeft hij het talent om de grote historische gebeurtenissen terug te brengen tot herkenbare menselijke proporties. Daardoor is dit boek niet slechts een verslag van gebeurtenissen lang geleden, maar vooral ook een boeiende studie van de dubbelzinnigheid van de mens die schippert tussen zijn idealen en korte-termijn-belangen. ‘De vierde eeuw’ leest als een roman, en het zal veel lezers moeite kosten om het voor de nacht weg te leggen.

Wim Jurg: De vierde eeuw. Of hoe het christendom staatsgodsdienst werd. Damon, Budel. isbn 9789460360169; 200 blz. €29,90

Dit bericht verscheen op 18 november 2011 in dagblad Trouw. © Sjoerd Mulder

Categorized: Recensies

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *