Guy Liagre: Belgisch protestantisme in perspectief.

Een strenge moraal, een groot plichtsbesef, een verstandelijk geloof; dat zijn zo’n beetje de bekendste erfenissen van ons protestantse verleden. Ook de Trouw-Calvijntest van twee jaar terug dreef op dergelijke clichés, al belichtte deze opgewekt ook de voordelen van de stereotiepe calvinistische waarden. Het is dan ook een verfrissing om het recent verschenen boek van de voorzitter van de Verenigde Protestantse Kerken in België, Guy Liagre, te lezen. Aan de hand van een aantal losse thema’s laat de auteur in “Belgisch protestantisme in perspectief” zien dat onze beperkte beelden van het calvinisme en het bredere protestantisme vaak niet overeenkomen met de historische veelkleurige werkelijkheid.

Direct in het eerste hoofdstuk al maakt Guy Liagre bijvoorbeeld korte metten met het cliché dat protestanten geen oog zouden hebben voor het visuele aspect van het geloof. Hij stelt de retorische vraag: als protestanten zich niet zouden bekommeren om wat er te zien valt, waarom verwijderden ze dan alle beelden uit de kerken? Dit deden ze niet om af te rekenen met een beeldcultuur, maar om deze te hervormen! De godsdienst moest volgens de Reformatie weer het alledaagse leven binnengebracht worden, dus niet alleen het kerkelijke interieur maar ook de avondmaalsliturgie kreeg een visuele opfrisbeurt. Geen consecraties meer achter gesloten gordijnen met hostie en tafelzilver, maar zichtbaar brood en wijn in alledaags servies op een eenvoudige houten tafel.

De protestantse aandacht voor het alledaagse leven bracht overigens ook een radicale verandering in de kunst door deze uit de kerkelijke setting te halen. Wie calvinisme niet direct associeert met kunstzinnigheid moet maar denken aan schilders als Rembrandt of Vincent van Gogh. Ook bij hen is de protestantse combinatie van alledaagse taferelen met een krachtige religieuze lading te vinden. Moeiteloos schudt Liagre nog tientallen andere protestantse kunstenaars uit zijn mouw, om maar te bewijzen: protestanten zijn geen vijanden van het beeld!

Maar niet alleen de kunsten, de gehele maatschappij wordt door de Reformatie teruggegeven aan het gewone volk! Godsdienstvrijheid, vrijheid van meningsuiting, tolerantie, later ook afschaffing van de slavernij, vrouwenrechten, homo-emancipatie: Guy Liagre laat niet na te benadrukken dat protestanten, óók calvinisten, hierin vaak voortrekkers waren. Dat is een heilzame correctie op het stereotiepe beeld van de benepen en gezagsgetrouwe calvinist!

En of Liagre nu het kerkbestuur van de gereformeerde kerken of hun interessante haat-liefde verhouding met de vrijmetselarij bespreekt, hij blijft erop wijzen: het protestantisme is door de eeuwen heen altijd open en tolerant geweest. Dat is voglens hem namelijk het wézen van het protestantisme. Waar protestanten in de praktijk soms minder fijnzinnig te werk gingen, was dat dan ook ondanks -en zeker niet dankzij- hun protestantse inborst. Dan waren ze bijvoorbeeld nog teveel in de Middeleeuwen blijven steken.

Precies hier wreekt zich helaas ook de opzet van het boek. De auteur wil slechts ‘doorkijkjes’ bieden en vermijdt omvattende historische analyses. Dat is zijn goed recht, maar wanneer protestantse wapenfeiten tot in den treure worden opgesomd terwijl alle zwarte en grijze bladzijden uit de protestantse geschiedenis worden genegeerd of weggepoetst, verliest zijn stelling toch aan zeggingskracht. Illustratief is de bespreking van de protestantse ethiek, waar hij de mening van conservatieve Amerikanen afdoet als “slechts ‘een’ protestantse visie, zeker niet ‘dé’ protestantse visie”, want “die heeft immers geleid tot openheid en verdraagzaamheid.” Ongeloofwaardig wordt deze oppervlakkigheid vooral in zijn benadering jegens de Rooms-katholieke kerk. Deze staat in Liagre’s wereldbeeld voor alles wat ouderwets, intolerant en onverdraagzaam is. Tegen zo’n Roomse achtergrond komen de kalme, genuanceerde en vrije opvattingen van de protestanten natuurlijk mooi uit, maar van de voorzitter van het grootste protestantse kerkverband in België hadden we toch graag een wat kalmere en genuanceerdere toon gehoord. Of klinkt hier de frustratie van een minderheidskerk tegen de katholieke dominantie?

Al met al biedt het boek een verfrissende blik op protestantse culturele verworvenheden. Erg langdradig van tijd tot tijd, en absoluut eenzijdig, maar het is wel weer eens een ándere eenzijdigheid. Het laat stemmen aan het woord die in het Nederlandse protestantisme soms vergeten worden, en alleen dat is al een verdienste. Het specifiek Belgische perspectief maakt dat de lezer zijdelings veel opsteekt over de protestantse kerkelijke situatie aldaar, en misschien maakt dat het boek nog wel het meest lezenswaardig.

Categorized: Recensies

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *