Nicolaas Matsiers: Het evangelie volgens Nicolaas Matsiers

Nicolaas Matsier constateerde eens dat hij vroeger misschien minder literaire smaak had, maar wel veel meer literaire ‘honger’. In zijn jeugd verslond hij alle boeken die hij kon vinden, en ze waren allemaal even boeiend. Later echter ontwikkelde hij ‘smaak’, wat vooral betekende dat een boek hem niet snel meer kon raken. Volgens hem is het dan ook de kunst om boeken met die openheid van vroeger te kunnen lezen, zonder dat de eigen smaak daarbij in de weg zit.

In Het evangelie volgens Nicolaas Matsier doet hij een poging om het Nieuwe Testament met zo’n open blik te herlezen. De bijbel kent hij nog uit zijn jeugd: zijn gereformeerde opvoeding, waar hij later afstand van nam, heeft hem daar vertrouwd mee gemaakt. Dat dat voor Matsier geen belemmering is om de bijbel onbevangen te lezen, bewees hij al eerder met De bijbel volgens Nicolaas Matsier (2003), waarin hij het Oude Testament las. In feite is Het evangelie volgens Nicolaas Matsier dus het tweede deel uit een serie.

Dit boek is zijn persoonlijke leesverslag van de evangeliën, Handelingen, de belangrijkste brieven van Paulus en Openbaring. De auteur neemt deze bijbelboeken door, en noteert daarbij alles wat hem opvalt. Daarbij toont hij zich een scherpzinnige meester in de leeskunst: hij belicht de tekst van alle kanten, speelt ermee, stelt het vragen, haalt er andere teksten bij en associeert creatief. Zo ontdekt hij talloze elementen in de tekst waar zelfs de meest trouwe bijbellezers overheen zullen lezen.

Neem het kerstverhaal. Jozef wil in stilte van de onverwacht zwangere Maria scheiden om haar niet in opspraak te brengen, zo wordt hierin verteld. De gemiddelde lezer vindt dit sympathiek van Jozef, en leest verder. Maar Matsier blijft bij dit detail stilstaan, en verwondert zich: dan brengt Jozef haar toch júist in opspraak?

En waar anderen zoeken naar de betekenis van de vreemde visioenen uit het boek Openbaring, probeert Matsier zich voor te stellen wat Johannes nu eigenlijk zág: een lam met zeven ogen en hoorns, dat met de poten zegels verbreekt, en ondertussen geslacht is? Ziet dat er nog wel uit als een lam? Moeten we dit werkelijk begrijpen als een beschrijving van een visuele ervaring?

Overigens: welke bijbelvaste lezer heeft zichzelf wel eens hardop een evangelie voorgelezen? Matsier doet het evangelie van Johannes in honderd en één minuten, hoewel -dat geeft hij eerlijk toe- zijn gedachten soms wat afdwaalden. Zo en op vele andere manieren zien we een professionele lezer zijn ambacht uitoefenen.

De auteur vermoeit zich bij dit alles niet met de vraag of deze verhalen wel waar zijn. Het Nieuwe Testament is voor hem simpelweg invloedrijke literatuur uit de oudheid die hij graag wil herontdekken. Daarbij vraagt hij zich wel af of deze boeken, ooit leidraad van de westerse cultuur, nog betekenis hebben voor ongelovige lezers. Heeft het eigenlijk wel zín om deze boeken te herlezen?

Matsier meent van wel. Volgens hem is het seculiere belang ervan te vinden in de ethiek van Jezus. Vooral in de Bergrede, dat ‘onrustig makende drastische denken’, waarover hij niet uitgepraat raakt. Hij komt woorden te kort voor de zaligsprekingen, en de rede over de wet bevat volgens hem een ‘uitzinnige en totaal nieuwe moraal’. Dit ‘totaal nieuwe’ is dan volgens Matsier met name de universele reikwijdte van Jezus’ ethiek. Want allerlei tradities roepen op om goed te zijn voor je naaste, maar alleen Jezus definieerde ‘naaste’ zo ruim dat ieder mens je naaste is. Je moet niet alleen voor je buren, maar voor alle mensen goed willen zijn, stelt Jezus. Geen schokkend nieuws voor de nazaten van een christelijke cultuur, maar ooit haalde deze radicale boodschap de bestaande orde omver.

Zo delft Matsier uit het Nieuwe Testament een seculiere schat: de bergrede als klassieke bron voor het moderne ethisch universalisme, met daarnaast veel literaire pareltjes en prachtige verhalen. Deze schat weet hij op een heldere manier te ontsluiten voor ieder die het interesseert.

Het evangelie volgens Nicolaas Matsier is een boeiende en prettig leesbare introductie voor iedereen die nog nooit het Nieuwe Testament heeft gelezen, en zeker ook voor iedereen die denkt het allang te kennen. Maar bovenal is het een fantastische les van een meester in het onderschatte ambacht dat lezen is.

Categorized: Recensies

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *